Ekonomist Dergisi’nin 24-30 Kasım 2013 tarihli sayısında yayınlanan "Veliahtlar Geliyor" konulu kapak haberiyle ilgili yönelttiği sorulara karşılık verdiğimiz cevaplar - GES Management Consulting

Posted by | Aralık 12, 2013 | Genel | No Comments

Ekonomist Dergisi’nin 24-30 Kasım 2013 tarihli sayısında yayınlanan “Veliahtlar Geliyor” konulu kapak haberiyle ilgili yönelttiği sorulara karşılık verdiğimiz cevapları aşağıda bulabilirsiniz.

* Şirketin başına kimin geçeceği yönündeki tartışmalar Peter Drucker’ın dediği gibi gerçekten bir şirketin sonunu hazırlayabilir mi? Örnekleri var mı?

Evet, doğrudur. Şirketin başına kimin geçeceği konusu bir taht kavgasına, iktidar kavgasına, menfaat çatışmasına dönerse ve bu zamanında kontrol edilemezse ortaya çıkan kavga, çatışma, kutuplaşma, bölünme, hizipleşme şirketin sonunu getirebilir değil getirir.

*Türkiye’de büyük şirketlerde veliaht seçimi konusunda nasıl bir sistem var?

Baba tek seçici. Baba kendisinden sonra kimin şirketi daha iyi devam ettireceğini düşünüyorsa veliaht o. Aile içindeki güç dengeleri ve ilişkiler bu yönde şekilleniyor. Babanın ikinci evliliği veya başka ilişkilerinden çocukları varsa babadan sonra veya baba yaşarken ama güçten düştüğünde şirketi kimin yöneteceğine ilişkin entrikalar, tertipler TV dizilerine veya sinema filmlerine ilham verebilir.

*Anadolu’daki aile şirketleri bir sonraki kuşakta şirketin yönetimini teslim edecekleri kişiyi belirlerken nasıl bir yol izliyor?

Baba için bu konu çok önemli. Pek çok I.Kuşak için şirketin geleceği çocuklarından daha önemli. Yıllar boyunca çocuklarını gözlemliyor, ölçüyor, değerlendiriyor ve şirketi kimin kendisinden sonra kimin yaşatabileceğine, ayakta tutabileceğine ilişkin bir karara varıyor. Tabii değerlendirmedeki referans noktası kendisi. Kendisine en çok benzediğini düşündüğü çocuğunu seçiyor ve yetiştirmeye çalışıyor. Burada bir gelgit içinde baba kendisini bazen çok yüceltiyor bazen de çok değersizleştiriyor. Çoğunlukla aynı ilişki kalıbını bir sonraki kuşağa da aşılamaya çalışıyor. Bazı ikinci kuşaklar bu kalıbı kabul ediyor ama kendisine uyduramıyor, bazıları dıştan kabul etmiş gibi görünüyor ama içten içe kabul etmiyor. Şirketin ihtiyaçlarından, hızlı değişim gereklerinden ziyade babaya benzerlik seçilmek için belirleyici kriter.

*En çok yapılan hatalar neler?

Bu süreci yıkıcı bir menfaat çatışmasına dönüştürmek.

Diğer valiaht adaylarının ve destekleyicilerinin haksızlığa uğradıklarını düşünmesi.

Süreci tüm aile üyelerinin desteğini alacak ve katılımını sağlayacak şekilde yürütememek.

İş-aile ilişkilerinin birbirine karıştırmak. Bu ailenin dağılmasına, aile üyelerinin birbirine husumetine, dargınlığa, kızgınlığa, itibar kaybettirirci başka sonuçlara yol açıyor.

Diğer veliaht adaylarına, destekleyicilerine, diğer aile üyelerine doğru roller içinde başarılı olma seçenekleri sunamamak.

Aile üyeleri arasında hoşnutsuzluk, güvensizlik yaratmak.

Aile üyelerinin rızasının ve katılımının sağlanamasından dolayı ailede birlik beraberliğin bozulması.

Aile meclisinin meşruiyetini ve yaptırım gücünü kaybetmesi.

*Veliaht seçimi hangi kuşaktan sonra daha da zorlaşıyor?

I.Kuşaktan II.Kuşağa geçiş en zoru.

Çünkü I. Kuşağın zihin kodları “yokluk” ortamında şekilleniyor. I. Kuşak zoru başarmış, fakirlikten zenginliğe, yokluktan varlığa geçmiş, servet kazanmış,  ama zihin kodlarını değiştirmemişse kendi “zorluk iyidir” algısını herkese yaşatabiliyor.

I.Kuşağın kazandığı paraya “acı para” deniyor. Buna karşılık II.Kuşağın zihin kodları varlık ortamında şekilleniyor, Türkiye’de veya yurtdışında iyi okullara gidiyor, I.Kuşağa göre farklı bir ortamda kişiliği oluşuyor.

II.Kuşak ile III.Kuşak arasında bu varlık-yokluk algısına dayanan sorunlar yok. Çünkü ikisinin de zihinsel programı varlık ortamında şekillenmiş. Ama işin devamlılığının, girişimcilik enerjisinin nasıl sağlanacağına ilişkin sorunlar var.

*Veliaht nasıl seçilmeli?

Veliaht I.Kuşağın önerisiyle aile meclisinin çoğunluğunun desteğiyle ve onayıyla seçilmeli.

*Bir veliaht mı, birden fazla veliaht mı belirlenmeli?

Birden fazla veliaht olabilir. Burada önemli olan aile meclisi ve onun birlik beraberliği. Aile meclisi, gerektiğinde başka bir veliahtı görevlendirebilmeli.

*Veliaht seçerken karar verici kim olmalı?

Veliaht seçiminde karar I.Kuşağın önerisiyle aile meclisinin onayıyla verilmeli.

I.Kuşak “tek seçici” olarak karar verirse veya aile meclisine kendi seçimi konusunda “aşırı baskı” yaparsa meşruiyet sorunları ortaya çıkıyor.

*Veliaht liderliğe nasıl hazırlanıyor? Nasıl hazırlanmalı?

Veliahtın kişisel, kurumsal ve politik farkındalığı yükseltiliyor. İktidar, güç yönetimi konusunda bilinçlendiriliyor.

Zihinsel, duygusal, ruhsal ve bedensel olarak zorluğa dayanma seviyesi yükseltiliyor.

Kendisinin, ekibinin ve şirketinin potansiyelini nasıl daha etkin kullanabileceği öğretiliyor.

Veliaht liderliğe kitabi olarak, ölü bilgiyle değil bir danışman-koç ile canlı bilgi kaynağıyla kendini, çevresini yeniden keşfederek ve yeniden inşa ederek hazırlanmalı.

Size ilginç bir bilgi vereyim : Biz veliaht yetiştirme çalışmalarımızda veliahttan çok babayla çalışıyoruz.

*Hala Osmanlı İmparatorluğu’ndaki gibi en büyük erkek çocuk mu veliaht olarak seçiliyor? Kadınların bu noktada şansı ne oluyor? Bildiğiniz farklı örneklerden bahseder misiniz?

Evet, I.Kuşak kimi işaret ederse o veliaht seçiliyor. Kadınlar bu noktada eskiye göre daha şanslı. II.Kuşağın asıl sınavı I.Kuşak öldükten sonra başlıyor. Çünkü çoğu I.Kuşak yağadığı süre içinde II.Kuşağa erkek olsun, kadın olsun pek fazla iktidar-güç alanı bırakmıyor.

Veliaht, bayan, tek çocuk, 50 yaşında. Babaya (80 yaşında) aşık. Babada kızına aşık. Damat sessiz biri. Veliaht bayan damadı sürekli babasıyla kıyaslıyor, başarısız ve yetersiz buluyor. Veliaht bayanda iktidar farkındalığı yok.

Veliahtlar, iki bayan. Biri 45, diğeri 40 yaşında. Baba kızlarını yarıştırıyor. Anne sağduyulu ama babadan korktuğu için duruma müdahale edemiyor. Kızlar büyük bir rekabet halinde. Baba “kim kazanırsa benim yerime o geçer” diyor.

47 yaşında,veliaht,II.kuşak patron.Baba patron 80 yaşında.Büyük servet yapmış. Öyle otokrat ki telefonu bile veliahtı korkutuyor. Valiaht annesinin ölümünden ve isteyipte yapamadıklarından babasını sorumlu tutuyor.

Veliaht,II.Kuşak Patron, ABD’de okumuş,başka şirketlerde çalışmış, PR imajı yapmış,rol modeli babası. Kendi kişiliğini kazanamamış. Playboy. Babadan sonra patronluk süresi en fazla 10 yıl.

I.Kuşak patron, 60 yaşında, zoru başarmayı seviyor. Veliaht 30 yaşında. İyi eğitimli. Baba ikinci evliliğini yapmış. İkinci eşi veliahtın eşcinsel ve başarısız olduğunu iddia ediyor. Veliaht babasına annesini bıraktığı için kırgın. Baba veliahtı sürekli kendisiyle kıyaslıyor ve tembel buluyor. İntikam almak için babanın ölümünü bekliyor.

*Veliaht seçiminin kuralları yazılı olarak belirlenmeli mi? Bu konuda yazılı kuralları olan şirketlerin oranı nedir?

Veliaht seçimi kuralları yazılı olarak belirlenebilir ancak aile meclisinin özgür iradesiyle onaylaması şartıyla.

Bildiğiniz gibi pek çok şirketin aile anayasası var. Pek çok danışmanlık kuruluşu da bu konuda hizmet veriyor.

Yazılı kural olması gerekli olabilir ama yeterli değil. Bu kuralların benimsenip yaşama geçirilmesi ve şirketin devamlılığının sağlanması esas.

Aile anayasası bağlamında yazılı kuralları olan büyük şirketlerin oranı %20.

Leave a Reply

Your email address will not be published.

What did clients say? Testimonials